حل مشکل فونت فارسی در فایرفاکس

چند وقت بود که مشکل نمایش حروف فارسی را در فایرفاکس (در حقیقت Iceweasel) داشتم. مشکل این بود که بعضی حروف بصورت جدا از سایر حروف نمایش داده می‌شدند. مسلماً مشکل فونت بود. برای حل مشکل از منوی Edit گزینه Preferences را انتخاب کنید، به قسمت Content بروید و از قسمت Fonts & Colors بر روی دکمه Advanced کلیک کنید. در جلوی Fonts for گزینه Arabic را انتخاب کنید و مقدار Proportional را بصورت Sans Serif انتخاب کنید، سپس در جلوی Fonts for گزینه Western را انتخاب کنید و مقدار Proportional را دوباره بصورت Sans Serif انتخاب کنید و در نهایت بر روی دکمه OK کلیک کنید. مشکل بخاطر فونت serif بود که ما آنرا به sans-serif تغییر دادیم.

با این حال در برخی سایتها که بطور صریح از فونت serif استفاده شده است، دوباره با مشکل نمایش فونت فارسی روبرو خواهیم شد، چون به ندرت احتمال وجود چنین حالتی پیش می‌آید، می‌توانید از اعمال تغییر در آن خودداری کنید. بهرحال به عنوان راه حل دوم برای حل مشکل فونت فارسی در چنین سایت‌هایی، از منوی Edit گزینه Preferences را انتخاب کنید و به قسمت Content بروید و از قسمت Fonts & Colors بر روی دکمه Advanced کلیک کنید. در جلوی Fonts for گزینه Arabic را انتخاب کنید و در جلوی Serif فونت را بر روی Liberation Serif یا هر فونت دیگری که دوست دارید، قرار دهید، سپس در جلوی Fonts for گزینه Western را انتخاب کنید و در جلوی Serif فونت را بر روی Liberation Serif یا هر فونت دیگری که دوست دارید، قرار دهید و در نهایت بر روی دکمه OK کلیک کنید.

آرایش قرارگیری کلیدها در استاندارد ۹۱۴۷

قبلا در رابطه با استاندارد صفحه‌کلید زبان فارسی توضیح دادم، اکنون می‌توانید آرایش قرارگیری کلیدها در این استاندارد (هر سه حالت) را مشاهده کنید:

.

.
کلید Shift معادل کلید تبدیل و کلید AltGr معادل کلید دگرساز راست (Alt سمت راست) است.

• کلیدهای سفیدرنگ، آرایش کلیدها در حالت عادی را مشخص می‌کنند.
• کلیدهای آبی‌رنگ، آرایش کلیدها در هنگام نگهداشتن کلید Shift یعنی حالت با تبدیل را مشخص می‌کنند.
• کلیدهای زردرنگ، آرایش کلیدها در هنگام نگهداشتن کلید AltGr (کلید Alt سمت راست) یعنی حالت با دگرساز راست را مشخص می‌کنند.

همچنین مفهوم کلمات اختصاری در این شکل برابر است با؛

• zwj معادل «اتصال مجازی» است، مثلا «کوش‍ …»
• zwnj معادل «فاصلهٔ مجازی» است، مثلا «دانش‌آموز»
• sc معادل کشیده‌ساز حروف است، مثلا «زمســــتان»
• rlm معادل «نشانهٔ راست به چپ» است.
• lrm معادل «نشانهٔ چپ به راست» است.
• rle معادل «زیرمتن راست به چپ» است.
• lre معادل «زیرمتن چپ به راست» است.
• pdf معادل «پایان زیرمتن» است.
• rlo معلدل «زیرمتن اکیداً راست به چپ» است.
• lro معادل «زیرمتن اکیداً چپ به راست» است.
• nbsp معادل «فاصلهٔ نشکن» است.

بطور مثال با توجه به این تصویر، کلید Space در حالت عادی معادل یک فاصله است، در حالت با تبدیل (رنگ آبی؛ در هنگام نگهداشتن کلید Shift) معادل znwj یا «فاصلهٔ مجازی» است و در حالت با دگرساز راست (رنگ زرد؛ در هنگام نگهداشتن کلید AltGr) معادل «فاصلهٔ نشکن» است. برای اطلاعات بیشتر کلیک کنید.

ویرایش: به پیشنهاد یک دوست گرامی در بخش دیدگاهها، از اصطلاح nbsp به عنوان مخفف اسم یونیکد کاراکتر «فاصلهٔ نشکن»، در تصویر استفاده شد.

شناخت بهتر استاندارد صفحه‌کلید زبان فارسی

همهٔ شما کم و بیش با استاندارد صفحه‌کلید زبان فارسی آشنا هستید و روزمره با آن تایپ می‌کنید. در سیستم‌عامل‌های گنو/لینوکس هم خوشبختانه برخلاف سیستم‌عامل‌های ویندوز، از استاندارد صفحه‌کلید زبان فارسی به خوبی پشتیبانی شده است. آخرین استاندارد صفحه‌کلید زبان فارسی که توسط «مؤسسه استاندارد و تحقیقات صنعتی ایران» تدوین شده است، استاندارد ۹۱۴۷ است. اگر شما از یکی از توزیع‌های گنو/لینوکس استفاده می‌کنید، پس در حقیقت دارید از استاندارد ۹۱۴۷ برای تایپ زبان فارسی سود می‌برید. اما این استاندارد چیست و چه مزایایی دارد؟

همانطور که می‌دانید، استانداردها برای یکسان‌سازی خصوصیات و رفتارهای مشابه به وجود آمده‌اند. تا قبل از به وجود آمدن یک استاندارد خاص برای صفحه‌کلید زبان فارسی، هر کس برای چیدمان حروف بر روی کلیدهای صفحه‌کلید از سلیقهٔ خاصی استفاده می‌کرد. صفحه‌کلید زبان فارسی در حقیقت تغییریافتهٔ صفحه‌کلید زبان عربی بود. اما چون حروف «پ» و «ژ» و «گ» و «چ» در زبان عربی وجود نداشت و چون بعضی از علائم و حروف عربی با علائم و حروف فارسی متفاوت بود؛ پس در مواردی که زبان فارسی و زبان عربی با هم تفاوت داشتند، باید صفحه‌کلید عربی تغییر داده می‌شد تا بتواند به عنوان صفحه‌کلید فارسی مورد استفاده قرار گیرد. در اینجا به خاطر نبودن یک استاندارد خاص، شاهد رواج روش‌های متفاوتی برای اعمال این تفاوت‌ها بودیم. مثلا حرف «پ» در بعضی سیستم‌ها می‌تواند توسط کلید \ و یا ممکن است توسط کلید ` تایپ شود، یا اینکه حرف «ژ» در بعضی سیستم‌ها می‌تواند توسط کلید | و یا ممکن است توسط فشردن همزمان کلیدهای Shift و C تایپ شود. غیر از این مشکل، ظاهر حروف «ک» و «ی» در زبان فارسی با ظاهر حروف «ك» و «ي» در زبان عربی متفاوت است و متاسفانه سال‌های زیادی بود که کاربران ویندوز، از حروف «ك» و «ي» عربی به جای حروف «ک» و «ی» فارسی استفاده می‌کردند. مهمترین مشکل در این حالت برای وقتی است که می‌خواهید در جستجوی کلمات باشید. بطور مثال وقتی شما در یک بانک اطلاعاتی یا در اینترنت عبارت «یک کی» را مورد جستجو قرار می‌دهید، عبارات «یك كی» و «يک کي» پیدا نمی‌شوند زیرا آنها با عبارت «یک کی» متفاوت هستند شما می‌توانید این تفاوت را از روی ظاهر آنها تشخیص دهید ولی مشکل می‌تواند بدتر از این هم باشد و شما نتوانید از روی ظاهر آنها تفاوت را تشخیص دهید!

بهرحال استاندارد صفحه‌کلید زبان فارسی خیلی وقت است که تعیین شده است، ولی متاسفانه هنوز سری سیستم‌عامل‌های ویندوز (حتی ویندوز ۷) از آن پشتیبانی به عمل نمی‌آورند. پس اگر شما از سیستم‌عامل ویندوز استفاده می‌کنید، باید آن را بر روی ویندوز راه‌اندازی کنید. اما اگر از توزیع‌های گنو/لینوکس مثل دبیان استفاده می‌کنید، هیچ نیازی به هیچ کاری نیست، صفحه‌کلید فارسی شما، مطابق با استاندارد ۹۱۴۷ است.

استاندارد ۹۱۴۷ چه حروف و علائمی را تعریف کرده؟ طبق استاندارد ۹۱۴۷، صفحه‌کلید زبان فارسی شامل ۳ حالت متفاوت آرایشی است که در هر حالت، حروف و علائم یا مکان آنها در صفحه‌کلید تغییر می‌کند:

• حالت اول یا حالت عادی؛ بطور مثال کلید M در این حالت، معادل حرف «پ» است و شما برای تایپ حرف «پ» فقط کافی است کلید M را فشار دهید.
• حالت دوم یا حالت با تبدیل؛ حالتی است برای زمانیکه کلید «تبدیل» (همان کلید Shift) را نگهداشته باشید… از این حالت برای تایپ علائم فارسی و بعضی حروف عربی استفاده می‌شود. مثلا برای تایپ علامت فتحه، کلید Shift را نگهداشته و کلید U را فشار دهید.
• حالت سوم یا حالت با دگرساز راست؛ حالتی است برای زمانیکه کلید «دگرساز راست» (همان کلید Alt سمت راست، معروف به Alt Group یا AltGr) را نگهداشته باشید… از این حالت برای تایپ حروف و علائم خاص استفاده می‌شود، همچنین برای تعیین نشانه‌گذاری‌های خاص هم استفاده می‌شود.

مشکل کوچک برای کار با XePersian در دبیان testing

در نسخهٔ جدید TeX Live 2009 که یک توزیع LaTeX است، بسته‌ی XePersian اضافه شده است. بسته‌ی XePersian قابلیت کار با متون فارسی را به LaTeX اضافه می‌کند. LaTeX زبانی ساده و قدرتمند برای ایجاد کتاب‌ها، مقالات، گزارش‌ها و غیره است. کار کردن با فرمول‌ها و نمودارهای ریاضی در LaTeX بسیار سریع است. برای استفاده از بسته‌ی XePersian در TeX Live 2009 کافی است تا بسته‌ی texlive-xetex را نصب کنیم، بسته‌ی texlive-xetex شامل بسته‌ی XePersian و سایر بسته‌هایی است که از XeTeX استفاده می‌کنند. اگر بسته‌ی texlive-xetex را بدون recommendهایش با دستور زیر نصب کنیم:

# apt-get –no-install-recommends install texlive-xetext

چون در دستور قبل، بسته‌های recommend نصب نمی‌شود، مشکل کوچکی را بعد از نوشتن اولین متن فارسی خود با XePersian مشاهده خواهید کرد! متن به درستی تبدیل نمی‌شود بنابراین در حین تبدیل به PDF یا DVI با خطا روبرو خواهید شد. مشکل به خاطر نیافتن بعضی از فونت‌هاست، برای حل آن، باید بسته‌ی lmodern را با دستور زیر نصب کنید:

# apt-get install texlive-xetext

نکته: برای تبدیل فایل‌های tex.* (که حاوی دستورات XePersian است) در خط فرمان از دستور xelatex به جای دستور latex استفاده کنید، بطور مثال:

$ xelatex my-article.tex