چگونه ویندوز در حق کاربرهایش جفاء می‌کند؟

سیستم‌عامل ویندوز مایکروسافت، بازار رایانه‌های خانگی را در دست دارد. در واقع اکثر افراد، رایانه را به نام ویندوز می‌شناسند اما از جفاءهایی که ویندوز در حق آنها می‌کند، بی‌خبر هستند. شاید عجیب و باورش هم سخت باشد، اما ویندوز در حق کاربرهایش جفاء می‌کند. چگونه؟

  • قیمت ویندوز زیاد است؛ اولین جفائی که ویندوز در حق کاربرهایش می‌کند، قیمت بالای آن است. با توجه به کارایی‌هایش، قیمت خرید آن اصلا به صرفه نیست. در حالیکه یک کاربر خانگی فقط می‌خواهد کارهای ساده‌ای مثل پخش موسیقی، تکثیر DVD، نوشتن یک مقاله و غیره را با آن انجام دهد. من مطمئن هستم که هم‌اکنون با خود می‌گوئید: «من در ایران زندگی می‌کنم، خرید ویندوز برای من از خرید آدامس هم راحت‌تر است!». بله، دقیقاً همینطور است اما ویندوزی که شما به این راحتی در ایران خریداری می‌کنید، یک ویندوز کرک‌شده است. نسخه‌های کرک‌شدهٔ ویندوز ممکن است ناقص باشند یا به ویروس و تروجان آلوده باشند و بعد از مدتی شما را به شدت آزار خواهند داد. به فرض، اگر ویندوز اصل را بطور غیر قانونی پیدا کردید یا ویندوز کرک‌شده‌ای را یافتید که فاقد ویروس و تروجان است و از هر جهت به درستی کار می‌کند، با این حال، چگونه با افتخار می‌خواهید خود را یک کاربر ویندوز معرفی کنید؟ اینجا بحث از وجدان است.
  • ویندوز، غیر آزاد است؛ همین باعث ایجاد اعمال محدودیت بر روی کاربرها می‌شود. کاربرهای ویندوز حق ندارند ویندوزی که خریده‌اند را به دوستشان هدیه دهند وگرنه دزد خطاب می‌شود. کاربرهای ویندوز حق ندارند ویندوز را بر روی بیش از چند رایانه نصب کنند چون این کار خلاف قانون است. در واقع، کاربرها ویندوز را خریداری نمی‌کنند بلکه آن را کرایه می‌کنند! آیا این‌ها جفاء نیست؟ اگر نیست، پس جفاء به چه می‌گویند؟
  • کد منبع ویندوز بسته است؛ یعنی کاربرهای ویندوز نمی‌توانند بفهمند که ویندوز چگونه کار می‌کند. آیا ویندوز قابل اعتماد است؟ ویندوز چه کارهایی را بر روی رایانهٔ کاربر انجام می‌دهد؟ به خاطر بسته‌بودن کدهای منبع ویندوز، به کاربرهای ویندوز جفاء می‌شود. می‌دانید چگونه؟ کافی است تا فرض کنید که چشمان شما (همانند کدهای منبع ویندوز) بسته شده است و نمی‌توانید چیزی را ببینید، شما گرسنه هستید و کسی می‌خواهد لقمه‌های غذا را در دهان شما بگذارد. آیا این جفاء نیست که حتی حق ندارید بدانید در حال خوردن چه چیزی هستید؟
  • ویندوز، اجازهٔ جاسوسی در رایانهٔ کاربرهایش را دارد؛ ویندوز توسط برنامه Windows Genuine Advantage (در ویندوز XP) یا Windows Activation Technologies (در ویندوز ۷) جاسوسی محتویات ذخیره شده بر روی رایانهٔ کاربرهایش را می‌کند و این قانونی است که کاربر قبل از استفاده باید با آن موافقت کرده باشد. البته در شرایط آن آمده است که مایکروسافت اطلاعات کسب‌کرده از کاربر را فاش نمی‌کند، به هر حال این هم جفاء دیگری بود در حق کاربرهای ویندوز. برای اطلاعات بیشتر بر روی این لینک کلیک کنید.
  • ویندوز همانند یک مکعب فولادی است که قطعاتش به هم چسبیده و جوش شده‌اند؛ کاربر نمی‌تواند آن را تنظیم کند یا تغییر دهد و آنطور که ویندوز می‌خواهد باید با رایانه کار کند، این یک جفا در حق او است. سیستم‌عاملی مثل گنو/لینوکس همانند یک مکعب فولادی است که برخلاف ویندوز، قطعات آن به هم پیچ و مهره شده‌اند، پس کاربر می‌تواند قطعات آن را جابجا یا حتی تعویض کند و آنطور که می‌خواهد از آن استفاده کند.
  • نرم‌افزارهایی که فقط برای ویندوز هستند در حق کاربرهایشان جفاء می‌کنند؛ زیرا کاربرهایشان را محدود به ویندوز کرده‌اند. کاربری که پس از سال‌ها به تسلط کافی در چنین نرم‌افزارهایی رسیده، اگر بخواهد از سیستم‌عامل دیگری به جای ویندوز استفاده کند، باید نرم‌افزارهای جدیدی را به جای آنها یاد بگیرد، پس در حق او جفاء شده است. پیشنهاد من همواره این است که اگر از ویندوز استفاده می‌کنید، حداقل از نرم‌افزارهایی استفاده کنید که برای همهٔ سیستم‌عامل‌ها وجود دارند. ۹۹٪ نرم‌افزارهای گنو/لینوکس در همهٔ سیستم‌عامل‌ها کار می‌کنند. نکته: در مقابل این جفاء، برنامهٔ WINE اجازه می‌دهد تاحدودی بتوانید برنامه‌هایی که فقط برای ویندوز هستند را در گنو/لینوکس اجرا کنید.
  • ویندوز، از ارتقاء سخت‌افزار سیر نمی‌شود؛ ویندوز از کاربرهایش به عنوان یک پلهٔ ترقی استفاده می‌کند، برایش فرقی نمی‌کند که قرار است چه بلایی بر سر کاربرها بیاید. قانون بسیار ساده است؛ در ابتدا، ویندوز به همهٔ کاربرها کمک می‌کند تا کار با رایانه را بتوانند با کمک ویندوز انجام دهند، اما بعد از چند سال، نسخه‌های بعدی ویندوز به سخت‌افزارهای بالاتری احتیاج خواهند داشت، کاربرهایی که فقط کار با ویندوز را بلد هستند و به شدت به آن اعتقاد دارند، سخت‌افزارهایشان را از روی اجبار ارتقاء می‌دهند تا بتوانند با نسخه‌های جدیدتر ویندوز و سایر نرم‌افزارهای ویندوز کار کنند و این بدترین جفاء در حق آنان است زیرا هم باید نسخهٔ جدید ویندوز و هم باید سخت‌افزارهای جدیدی را خریداری کنند. پس از مدتی، پشتیبانی از نسخهٔ قبلی ویندوز متوقف شده و به گورستان نسخه‌های قدیمی ویندوز منتقل می‌شود.
  • ویندوز، سخت‌افزارهایی را به خود وابسته کرده است؛ ویندوز برای جلب رضایت و راحتی کار سازندگان سخت‌افزار و همچنین برای رقابت با سایر سیستم‌عامل‌ها، به سازندگان سخت‌افزار اجازه داد تا قسمتی از عملکرد سخت‌افزار را بر عهدهٔ ویندوز گذارند و اینگونه شد که امروزه شاهد سخت‌افزارهایی هستیم که وابسته به ویندوز کار می‌کنند همانند مودم‌هایی ملقب به Winmodem و چاپگرهایی ملقب به Winprinter. این نوع سخت‌افزارهای وابسته به ویندوز، قسمتی از عملکرد خود را بر عهدهٔ ویندوز گذاشته‌اند، سایر سیستم‌عامل‌ها را پشتیبانی نمی‌کنند و فاقد یک رابط وسیلهٔ استاندارد هستند. در این مورد، ویندوز و سازندگان چنین سخت‌افزارهایی به کاربرهایشان جفاء می‌کنند.

ای کاش… کاربرهای ویندوز، فقط یکبار گنو/لینوکس را به خوبی یاد گیرند تا برای همیشه پا به دنیای آزادتری گذارند.

چرا نرم‌افزار آزاد نباید به مونو یا ‪C#‬ وابسته باشد؟

Tomboy یک برنامه‌ی کاربردی است که به زبان سی‌شارپ (#C) نوشته شده و مونو (Mono) یک پیاده‌سازی آزاد از زبان سی‌شارپ است که سکوهای لینوکس، ویندوز و غیره را پشتیبانی می‌کند. در مقطعی از زمان، توسعه‌دهندگان دبیان در نظر داشتند که در حین نصب سیستم‌عامل، برنامه‌ی Tomboy را هم بطور پیش‌فرض برای کاربر نصب کنند ولی برای این تصمیم‌گیری بر سر دو راهی قرار گرفته بودند، زیرا برنامه‌ی Tomboy به مونو وابستگی داشت و برای استفاده از برنامه‌ی Tomboy ابتدا باید مونو نصب می‌شد. توسعه‌دهندگان دبیان تصمیم خود را گرفتند و حاضر نشدند که مونو را بطور پیش‌فرض برای کاربرانشان نصب کنند، بنابراین از نصب پیش‌فرض برنامه‌ی Tomboy هم صرف نظر کردند. اما در صورت نیاز، کاربران می‌توانستند خودشان از روی مخزن دبیان، بسته‌های Tomboy و مونو را بر روی دبیان نصب کنند. ضمن آنکه بنیاد نرم‌افزار آزاد در این تصمیم با توسعه‌دهندگان دبیان هم عقیده بود.

در حالیکه Tomboy و مونو هر دو نرم‌افزار آزاد هستند، چرا توسعه‌دهندگان دبیان چنین تصمیمی گرفتند؟ مشکل مونو در چیست که باعث شده جامعه‌ی کاربری نرم‌افزارهای آزاد به استفاده نکردن از آن ترغیب شوند؟ در ادامه برای رسیدن به جواب، ترجمه‌ی نوشته‌ای از ریچارد استالمن در سایت بنیاد نرم‌افزار آزاد را می‌خوانید.

مشکل منحصر به مونو نیست؛ هر پیاده‌سازی آزاد از زبان سی‌شارپ شامل چنین شرایطی می‌شود. خطر در این است که مایکروسافت توسط حق انحصاری اختراع (patent) احتمالا نقشه کشیده تا همه‌ی پیاده‌سازی‌های زبان سی‌شارپ را روزی مجبور به اعمال محدودیت یا نابود کند (End Soft Patents را ببینید). این یک خطر جدی است و تنها احمق‌ها آن را نادیده می‌گیرند تا روزی که آن واقعا اتفاق بیافتد. هم‌اکنون ما باید محتاط باشیم تا خود را از این آینده‌ی خطرناک حفظ کنیم.

اما به این معنا نیست که پیاده‌سازی زبان سی‌شارپ بد است، پیاده‌سازی‌های آزاد زبان سی‌شارپ به کاربران اجازه می‌دهند تا برنامه‌های سی‌شارپ خود را در سکوهای آزاد اجرا کنند (همچنین پروژه‌ی گنو یک پیاده‌سازی از زبان سی‌شارپ دارد که Portable.Net نامیده می‌شود). بطور ایده‌آل ما می‌خواهیم تا پیاده‌سازی‌های آزاد برای همه‌ی زبان‌هایی که برنامه‌نویسان استفاده می‌کنند را تامین کنیم.

مشکل در پیاده‌سازی‌های زبان سی‌شارپ نیست، بلکه در Tomboy یا برنامه‌هایی است که با زبان سی‌شارپ نوشته شده‌اند. اگر ما استفاده از زبان سی‌شارپ را از دست بدهیم، ما آن برنامه‌ها را نیز از دست خواهیم داد. این باعث ناپسند بودن آنها نمی‌شود ولی به این معناست که نوشتن آنها و استفاده از آنها؛ موجب فراگیرشدن یک خطر مفت [خطری که ارزش آن را ندارد] می‌شود.

ما اصولا بهتر است تا حد امکان، وابستگی به پیاده‌سازی‌های زبان سی‌شارپ را کمتر کنیم. به عبارت دیگر، ما بهتر است مردم را به استفاده نکردن از زبان سی‌شارپ تشویق کنیم. بنابراین، ما بهتر است پیاده‌سازی‌های زبان سی‌شارپ را در نصب پیش‌فرض توزیع‌های گنو/لینوکس یا در راه‌های اصلی نصب گنوم قرار ندهیم و ما تا حد امکان بهتر است به جای برنامه‌های سی‌شارپ، برنامه‌های غیر سی‌شارپی معادل را پیشنهاد و توزیع کنیم.

بنیاد نرم‌افزار آزاد به درستی تشخیص داده است؛ وابسته بودن به پیاده‌سازی‌های آزاد سی‌شارپ (مثل مونو) برای نرم‌افزارهای آزاد خوب نیست. مایکروسافت بارها نشان داده که زبان سی‌شارپ را یک حق انحصاری اختراع برای خود می‌داند و حتی مدعی است که توزیع‌های گنو/لینوکس، ۲۳۵ مورد از حق انحصاری اختراع‌های مایکروسافت را زیر پا گذاشته‌اند :!: قانون حق انحصاری اختراع به نظر من واقعا مذخرف است… در پی قراردادی که بین ناول و مایکروسافت بسته شده بود، ناول حاضر شد جریمه‌ی ناشی از تخلف در حق انحصاری اختراع را به مایکروسافت بپردازد و این دلیل ننگین‌بودن قرارداد بین ناول و مایکروسافت است. اگر قرار است که مایکروسافت تا این حد زبان سی‌شارپ را یک حق انحصاری اختراع برای خود بداند، پس  نوشتن برنامه‌های آزاد در زبان سی‌شارپ ممکن نیست.

مایکروسافت پس از مدتی، پیاده‌سازی استانداردهای ECMA 334 و 335 را برای جامعه تا حدودی تضمین کرد اما در واقع برنامه‌های نوشته شده به زبان سی‌شارپ از این استانداردها فراتر هستند و استانداردهای تضمین شده توسط مایکروسافت برای اجرای برنامه‌های واقعی، کافی نیست و مایکروسافت همچنان می‌تواند اعمال محدودیت کند. طبق پیشنهاد بنیاد نرم‌افزار آزاد، تا زمانیکه مایکروسافت سیاست خود را مشخص نکند، نباید نرم‌افزارهای آزاد را به سی‌شارپ وابسته ساخت. بنیاد نرم‌افزار آزاد در مقاله‌ای به شرح این مشکل پرداخته است.

دنبال‌کردن

هر نوشتهٔ تازه‌ای را در نامه‌دان خود دریافت نمایید.